Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 11 gości 

Przedbórz

Kilka słów o Przedborzu...

Przedbórz to niewielkie miasteczko w woj. łódzkim powiecie radomszczańskim, położone malowniczo nad rzeką Pilicą, na skraju Pasma Przedborsko-Małogoskiego. Osada po raz pierwszy wzmiankowana w 1145 roku jako „Pretbor”, jednak istniała dużo wcześniej, osadnictwo na tych terenach jest bardzo stare, jeszcze z czasów przed chrześcijańskich. Już w 1239 r. mógł tu istnieć drewniany gród (warowny?), odbył się tu bowiem zjazd książąt piastowskich.

Pochodzenie nazwy miasta tłumaczone jest dwojako, od imienia Przedbor, domniemanego założyciela osady, oznaczającego człowieka najwaleczniejszego z walecznych lub od położenia „przed borami”, gdyż położony był na pograniczu wielkich borów: Puszczy Świętokrzyskiej i Pilickiej.

Wpływ na rozwój miasta z pewnością miało położenie na ważnych szlakach handlowych, łączących wschód z zachodem, istniała tutaj także przeprawa na Pilicy. Prawa miejskie Przedbórz otrzymał prawdopodobnie jeszcze przed panowaniem Kazimierza Wielkiego, ale nie zachował się żaden dokument. Kazimierz Wielki te prawa odnowił i wybudował w Przedborzu murowany zamek oraz kościół wraz z obecną wieżą. Kronikarz Janko z Czarnkowa pod datą 8 września 1370 roku wspomina iż „Król Kazimierz bawił na dworze Przedbórz - przezeń na nowo z miastem założonym a przy tym pięknie i zbytkownie urządzonym”. Z tego zamku król wyruszył na swoje ostatnie polowanie, które zakończyło się dla niego tragicznie. Ale Kazimierz Wielki nie był jedynym monarchą, którzy upodobali sobie Przedbórz i okoliczne lasy. Są udokumentowane tylko 3 pobyty tego króla w Przedborzu. Częstszym gościem był Władysław Jagiełło, który był tu przynajmniej 13 razy. Władca ten odnowił w 1405 roku prawa miejskie Przedborza, przenosząc miasto z prawa polskiego na magdeburskie.

W XIV w. parafia przedborska liczyła 288 mieszkańców. Na przełomie XV i XVI w. w Przedborzu zaczęli osiedlać się Żydzi. Na przestrzeni wieków miasto się rozwijało, istniało tu rzemiosło, fabryki, przemysł. Przedbórz odgrywał ważną rolę w życiu gospodarczym kraju. Leżał na ważnym szlaku handlowym, o charakterze nie tylko krajowym, ale też i europejskim. W 1512 rokiem miasteczko było dużym ośrodkiem piwowarstwa. W czasach Władysława IV istniały tu cechy włókniarzy, kuśnierzy, krawców i ślusarzy oraz trzy młyny. Szkolnictwo w Przedborzu istniało już przed 1400 rokiem, bowiem album studentów Akademii Krakowskiej wymienia w 1400 roku Marcina, syna Stanisława, z Przedborza. W kolejnych latach XV w. oraz w XVI w. także można znaleźć nazwiska studentów z Przedborza wśród studentów tej uczelni.

przedborz1

Pomyślny okres w dziejach Przedborza przerwały wojny szwedzkie. Miasto zostało spalone, bezpowrotnie zniszczony został także zamek, którego już nie odbudowano. Z upadku Przedbórz dźwignął się on dopiero w dobie Królestwa Polskiego. W wyniku II Rozbioru Polski (1793) Pilica stała się wschodnia granicą Prus, a dwa lata później granicą prusko-austriacką. W lat 1807-09 tereny po obu stronach rzeki zostały włączone najpierw do Księstwa Warszawskiego, następnie do tzw. Królestwa Kongresowego.

Odrodzenie Przedborza przyniósł dopiero wiek XIX. W 1823 r. Wojciech Lange, Inspektor Generalny Budowli Wodnych Królestwa Polskiego założył nowoczesną fabrykę sukna, jedną z pierwszych i większych fabryk w Królestwie Polskim (fabryka upadła w okresie międzywojennym). Ciekawostką jest, że na łąkach otaczających fabrykę sukna w latach 20-tych XX wieku ćwiczyła rzut dyskiem Helena Konopacka, późniejsza mistrzyni olimpijska i mistrzyni świata. W latach 1838-40 wzniesiono w Przedborzu murowany ratusz, w 1867 r. czynne były dwie fabryki łyżek, cztery garbarnie, fabryka pończoch, wapiennik oraz browar.

W 1827 roku w Przedborzu mieszkało 2170 ludzi, w 1863 już 4738. W 1913 r. odnotowano największą w historii liczbę mieszkańców - 9199 osób. Wg spisu z 1921 roku 63,7% całkowitej populacji mieszkańców stanowili Żydzi. W okresie międzywojennym Przedbórz był ruchliwym ośrodkiem handlowo-usługowym, wydawano gazetę „Głos Przedborza”.

Podczas II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 70% - z powierzchni ziemi zniknęła znaczna część starego miasta, w tym trzy pierzeje przedborskiego rynku, Mały Rynek, dzielnica żydowska, dwie synagogi (modrzewiowa i murowana). W styczniu 1940 r. Niemcy utworzyli w Przedborzu getto, w którym zgromadzili około 4,6 tys. Żydów. W październiku 1942 r. Niemcy przeprowadzili akcję likwidacji getta. Wszystkich Żydów przepędzono do getta w Radomsku, a następnie do ośrodka zagłady w Treblince.

Współczesny Przedbórz jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Miasto liczy 3 647, a obszar wiejski 3 650 mieszkańców (wg stanu na dzień 31.12.2015), trudniących się głównie usługami, handlem i rolnictwem. Działa tu Miejski Dom Kultury, który wraz z Towarzystwem im. Marii Konopnickiej jest współorganizatorem szeregu imprez kulturalnych, z których do najważniejszych należą Ogólnopolskie Spotkania z Poezją Marii Konopnickiej (maj), Ogólnopolski Przegląd Piosenki i Przyśpiewki Ludowej (czerwiec) oraz Światowy Festiwal Poezji Marii Konopnickiej (sierpień). Niektóre z nich mają ponad 30-letnią tradycję. Nad miejscowym zalewem w ciągu ostatnich lat powstała infrastruktura turystyczno-wypoczynkowa. W Przedborzu działa również muzeum ludowe, które gromadzi bogate zbiory pamiątek.

Do dziś zachowało się niewiele zabytków. Z czasów kazimierzowskich pozostała wieża gotycka kościoła św. Aleksego (pierwotnie świętego Mikołaja) wzniesionego w 1278 roku jako fundacja Bolesława Wstydliwego i jest to najstarsza budowla w mieście. Przy ul. Podzamcze zachował się niewielki relikt zamku kazimierzowskiego, pochodzący z XV w. przy Rynku możemy oglądać niewielki fragment Sukiennic, które niegdyś zajmowały całą jego północną pierzeję i liczyły 80 metrów długości.

Przedbórz jest historycznie związany z Łodzią. 29 lipca 1423 r. w dzień św. Marty, Władysław Jagiełło w czasie pobytu w Przedborzu, nadał ówczesnej wsi Lodzia prawa miejskie magdeburskie i miastem Łódź ustanowił. 

Warto wspomnieć także o ciekawostce natury filatelistycznej, tj. o znaczkach przedborskich. W roku 1917 i 1918 roku Urząd Pocztowy w Przedborzu wydał 5 edycji znaczków pocztowych, które są rarytasem na rynku kolekcjonerskim.

Władze samorządowe. Na czele Przedborza stoi burmistrz miasta oraz 15-osobowa rada miejska. Siedzibą władz jest XIX-wieczny klasycystyczny ratusz przy ul. Mostowej.

Szkolnictwo. W mieście jest Zespół Szkolno-Gimnazjalny, w skład którego wchodzi szkoła podstawowa oraz gimnazjum, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, w którym działa liceum ogólnokształcące oraz szkoła wieczorowa, a także szkoła zawodowa ZDZ CKZ w Łodzi.

przedborz2

Ciekawostki

Jednym z ważniejszych historycznie miejsc na terenie gminy Przedbórz jest wieś Żeleźnica. To w pobliżu tej wioski we wrześniu 1370 roku król Kazimierz Wielki podczas polowania miał nieszczęśliwy wypadek. Co prawda sam wypadek nie był przyczyną śmierci monarchy, ale można powiedzieć że był początkiem biegu zdarzeń, które wkrótce doprowadziły do śmierci króla. Na ostatnie polowanie król wyruszył z zamku w Przedborzu. W miejscu wypadku króla stoi dziś kościół pw. Św. Mikołaja, pierwotnie wybudowany tam w 1370 roku. 

W Przedborzu urodziła się znana aktorka Aldona Orman oraz Jolanta Szymanek-Deresz (1954-2010), prawnik, polityk, posłanka na Sejm V i VI kadencji, Szef Kancelarii Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, która zginęła w katastrofie prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem w kwietniu 2010 roku. Z wioski Policzko, kilka kilometrów od Przedborza, pochodziła matka znanego dziennikarza muzycznego Marka Niedźwieckiego. Dziennikarz wielokrotnie wspomina na swoim blogu wizyty w Przedborzu i Policzku, także dziś odwiedza miasto i cmentarz, gdzie leżą jego dziadkowie.

Jak wyżej wspomniano, ważnym wydarzeniem kulturalnym są organizowane od ponad 30 lat imprezy związane z poezją Marii Konopnickiej. Zjeżdżają na nie uczestnicy z całego świata, a także potomkowie poetki: prawnukowie (Joanna Modrzejewska, a do niedawna także Jan Bielecki, zm. w 2012 roku) oraz praprawnuczki. Ciekawostką jest, że w maju 1983 roku w konkursie recytatorskim podczas spotkań z poezją Konopnickiej udział wziął Artur Żmijewski, wówczas uczeń liceum w Legionowie, a dziś popularny aktor, zdobywając drugą nagrodę.

Przedbórz słynie z przepysznej potrawy lokalnej, która nazywa się kugiel. Robi się ją z tartych ziemniaków i mięsa, piecze się w piecu chlebowym przez całą noc. Jest to potrawa tradycyjna, wywodząca się od Żydów, którzy przed II wojną światową stanowili liczną część społeczności miasta. Dziś praktycznie żadna większa impreza w Przedborzu nie może się odbyć bez kugla, przyrządzany jest także w większości domów na imieniny czy na święta. Każdy, kto tu przyjedzie, musi obowiązkowo skosztować tej potrawy. Od 18 maja 2009 roku Kugiel z Przedborza znajduje się na liście produktów tradycyjnych woj. łódzkiego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Paweł Grabalski
TMP

Wiadomości TMP

Statut TMP
piątek, 25 listopada 2011
STATUT TMP Do pobrania załącznik pdf >> tutaj Do pobrania załącznik doc >> tutaj    
Deklaracja przystąpienia do TMP
piątek, 25 listopada 2011
Deklaracja przystąpienia do TMP Do pobrania załącznik doc >> tutaj 
Konto wpłat do TMP
piątek, 25 listopada 2011
TOWARZYSTWO MIŁOŚNIKÓW PRZEDBORZA www.tmp.przedborz.net 97-570 Przedbórz, ul. Trytwa 14a. e-mail: tmp.przedborz@gmail.com tel. 665 219 708 KRS:...

Nowe zasady dotyczące cookies. Wykorzystujemy pliki cookies, aby nasza Witryna lepiej spełniała Wasze oczekiwania. Można zablokować zapisywanie cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji po kliknięciu w logo (prawy dolny róg).

Czy akceptujesz cookies?

Poczytaj o plikach cookies